2008 yılında Satoshi Nakamoto adlı bir kişi veya grup tarafından ortaya atılan, merkeziyetsiz ve dijital bir para olan Bitcoinin ilk transferinin yapıldığı yıl olan 2009 yılından günümüze kadar geçen sürede, Bitcoinin açık kaynak kodlarından esinlenen binlerce kripto para çeşidi yaratılmış, bu da işlem hacmi çok yüksek bir piyasanın oluşmasına sebep olmuştur. Halihazırda gelinen noktada, kripto paraların, büyük bir işlem hacmi ile yaygın bir şekilde kullanılmakta olduğu artık tartışma götürmez bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Kripto paralar ile yapılan işlemlerden elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi, kripto paraların dayandığı karmaşık teknoloji ve kripto paraların hukuki nitelendirilmesinin zorluğu nedeni ile gerek karşılaştırmalı hukukta gerekse Türk Hukukunda henüz belirli temellere oturtulabilmiş değildir. Bu çerçevede bu çalışmanın amacı Türk Hukukunda kripto paraların nasıl vergilendirilebileceğine ilişkin önerilerde bulunmaktır. Bu bağlamda, bu çalışmada öncelikle karşı karşıya kalınan olgunun anlaşılması için kripto paranın ne olduğu ve blokzincir teknolojisi incelenmiş ve akabinde, karşılaştırmalı hukuk da dikkate alınarak kripto paraların hukuki nitelendirme problemi incelenmiştir. Türk Hukukunda, kripto paraların hukuki niteliğinin dijital gayri maddi iktisadi kıymet olduğu sonucuna ulaşıldıktan sonra ise gelir üzerinden alınan vergiler, servet üzerinden alınan vergiler ve harcamalar üzerinden alınan vergiler açısından kripto paraların nasıl vergilendirilebileceği incelenmiştir. Bu inceleme yapılırken, AB müktesebatı, OECD ülke uygulamaları ve ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’daki vergi uygulamaları incelenmiştir.
Teknolojinin gelişimiyle birlikte kişiler arasındaki etkileşim hızlanmıştır. Özellikle fiziki ortamda yapılabilen hukuki işlemlerin dijitalleştirilmesiyle bu etkileşim saniyeler içerisinde gerçekleştirilebilmektedir. Ancak dijitalleşmeyle beraber yapılan işlemlerin güvenliğine ilişkin tereddütler de oluşmaktadır. Bu tereddütlerin ortaya çıkmasıyla birlikte elektronik ortamdaki belgelerin güvenirliğine ilişkin olarak elektronik imzaya yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bunun sonucunda, güvenli elektronik imzalı olarak düzenlenen belgelerin de el yazısıyla imzalı belgeler gibi güvenilir olabileceği ortaya konulmuştur (EİK m.5/1, TBK m.14/2). Bununla birlikte teknoloji ve dijitalleşme her geçen gün geliştiğinden güvenilir dijitalleşmeye ilişkin olarak blokzincir teknolojisi ortaya çıkmıştır. Bu teknolojinin bir örneğini de NFT’ler (Non-fungible tokens) oluşturmaktadır. NFT’ler değiştirilemeyen dijital varlıklardır. Başka bir ifadeyle NFT’ler gayri maddi varlık olarak nitelendirilmektedir. Bu varlıklarla ilgili telif hakkına, alınıp satılmasına ilişkin bazı uyuşmazlıkların ortaya çıkması söz konusu olabilir. Böyle bir durumda NFT’lerin hukuk yargılaması açısından senet niteliğinde olup olmadığının belirlenmesi önemlidir. Medenî usûl hukuku anlamında NFT’lerin hukuki nitelendirmesinin ispat hukuku açısından değerlendirilmesi gereklidir. Dolayısıyla bu çalışmada, ispat hukuku açısından NFT’lerin hukuki niteliği belirlenmeye çalışılmıştır.
Bu çalışmanın amacı, teknolojinin ilerlemesiyle birlikte belirli ihtiyaçlar nedeniyle insanların kullandığı paradan kaynaklanan değişimin, blokzincir teknolojisi ve akıllı sözleşmelerin ekonomi üzerindeki etkisini incelemektir. Bitcoin ve diğer kripto varlıkların ortaya çıkmasının nedenleri, işleyiş şekilleri, yasal statüleri ve stabilcoinler hakkında bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir.<strong> </strong>Çalışmada öncelikle blokzincir teknolojisi, kripto varlıklar ve akıllı sözleşmeler detaylı bir şekilde incelenmiştir. Son bölümde ise, Türk hukukunda kripto varlıkların yasal statüsü değerlendirilmeye çalışılmıştır.<strong> </strong>Türk hukukundaki mevcut yasal çerçeve doğrultusunda, kripto varlıkların para, mal veya menkul kıymet olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Kripto varlıkların ödeme aracı olarak kullanılması da Türk hukukunda yasaklanmıştır. Bu nedenle, bu kripto varlıkların ayrı bir ekonomik varlık sınıfı veya bir yatırım aracı olarak kullanılabileceği gözlemlenmiştir.Türk hukuk literatüründeki kripto varlıkların yasal statüsüne ilişkin çalışmaların henüz kısa bir süre geçmesine rağmen, bu çalışma alana değerli görüşler ve katkılar sunmaktadır. <br> <br>
Blokzincir teknolojisi ve blokzincir üzerinden kurulan akıllı sözleşmeler, aracıları ortadan kaldırarak şeffaf, güvenilir, hızlı ve daha düşük masraflı şekilde işlem yapılmasını sağladığından milletlerarası ticaretin farklı birçok sektöründe sıkça kullanılmaya başlanmıştır. Milletlerarası ticaret açısından daha çok kimlik tespitini kolaylaştıran özel izinli blokzincir platformları tercih edilse de kullanıcıların anonim işlem yapabildikleri ve kimlik tespitlerinin neredeyse mümkün olmayabileceği açık izinsiz blokzincirlerde de milletlerarası nitelikli ticari veya ticari olmayan sözleşme kurulması mümkündür. Dolayısıyla, olası bir uyuşmazlıkta blokzincir üzerinden kurulan milletlerarası nitelikli akıllı sözleşmelere uygulanacak hukukun tespiti, özellikle açık izinsiz blokzincir platformları üzerinden kurulan akıllı sözleşmeler bakımından oldukça önem arz etmektedir. Bu tezde, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'da düzenlenen bağlama noktalarının açık izinsiz blokzincir platformlarında kurulan akıllı sözleşmelere uygulanıp uygulanamayacağı sorusuna cevap aranmıştır. Konu ele alınırken özellikle milletlerarası ticari sözleşmeler bakımından değerlendirme yapılmış; kanunda özel olarak düzenlenen sözleşmelere ilişkin bağlama noktaları ise farklılaştıkları noktalarda ele alınmıştır. Bunu yaparken, karşılaştırmalı hukuktan da faydalanarak çözüm ve önermelerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Blokzincir, akıllı sözleşmeler, milletlerarası özel hukuk, kanunlar ihtilafı kuralları, bağlama noktası, uygulanacak hukuk
Çalışma, markaların, yatırımcıların ve medyanın ilgisini çekerek giderek yaygınlaşan yeni bir kavram olan NFT uygulamalarının bilimsel ve akademik açıdan irdelenmesi ve değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Salt sanatsal amaçlı olarak 2014 yılında ortaya çıkan ancak dijital pazarlamada özellikle 2021 yılından itibaren yaygınlaşarak uygulandığı gözlemlenen ve firmaların/markaların PR kapsamında oldukça olumlu geri dönüşler almasına olanak sağlayan NFT uygulamaları, günümüzde hem markaların hem de yatırımcıların ilgisini çekmiş durumdadır. Birçok firma/marka NFT faaliyetlerine “NFT’li ürün/eser satın alma” yoluyla başlamış olsa da zamanla, firmalar, olumlu geri dönüşleri göz önüne alarak, “NFT’li ürün/eser satışa sunma” yolunu tercih etmeye başlamışlardır. Bu olgunun/değişimin ve diğer yandan NFT faaliyetlerinin giderek yaygınlaşmasının başlıca nedenleri aynı zamanda çalışmada ulaşılan sonuçlara da işaret etmektedir. Bunlar; firmaların, sosyal sorumluluk projelerine destek sağlayarak PR açısından etkinlik kazanmayı ve böylece marka imajını güçlendirme faaliyetlerini arttırmayı amaçlamaları ayrıca Web 3.0 kullanıcısının sanal ortamdaki kazanımını reel dünyaya taşıma olanağıdır. İzleyici/tüketici açısından NFT’li ürün/eserlerin tercih edilme nedenleri arasında ise; yatırım, sadakat ve koleksiyonerlik sayılabilir. Bu çalışma ile NFT uygulamalarının, markalar açısından tercih edilme nedenleri, NFT uygulamalarının süreç içerisinde nasıl bir yol izlediği ve markaların bu faaliyetler kapsamında imaj güçlendirme çabaları incelenmiştir. Çalışmada yer alan “marka” kavramıyla, üretici firmalar kastedilmekte olup, “marka olmuş ünlüleri (brand celebrity)” kapsamamaktadır. Diğer yandan çalışmada, NFT faaliyetlerinde daha yaygın olan “NFT’li ürün/eser satışa sunma” yöntemine ilişkin olarak; gıda, moda, spor, sinema/eğlence, kozmetik, turizm, bankacılık ve ilaç sektörü uygulamaları ve örnekleri analiz edilerek irdelenmiştir. Araştırmaya ilişkin veriler, nitel bir araştırma yöntemi olan “doküman incelemesi” ve “literatür tarama” yöntemleriyle toplanmıştır. Çalışmanın, halka ilişkiler, bilişim, pazarlama ve sanat disiplinleri alanlarında daha sonra yapılacak NFT faaliyetlerine ilişkin diğer araştırma ve çalışmalara kaynak olması beklenmektedir.
Blockchain teknolojisinin yaygnlamas, zellikle web3 ve metaverse gibi gelimeler, blockchain andaki kayt niteliindeki kripto varlklarn hukuki adan incelenmesi ihtiyacn da beraberinde getirmektedir. Gerekten de her gn farkl blockchain a zerinde kripto varlklar zerinde birok ilem gerekletirilmekte, ilem hacmi de artmaktadr. Bu almada sz konusu varlklarn hukuki nitelii incelenmeye allmtr
Fıkıhta bir mesele hakkında hüküm verilirken, mevzu belirli usûl ve kaideler çerçevesinde değerlendirilmektedir. Hüküm verilirken temel bakış açısı ve değerlendirme yöntemi genel hatlarıyla fıkıh usûlü ve kavaid kitaplarında mevcut olmakla beraber, bunun karmaşık güncel meselelere uyarlanması her zaman kolay olmamaktadır. Bu makalede konunun işleyişi ortaya konulmaya çalışılarak fıkhî açıdan ilgili konulara değinilecektir. Çalışmada Bitcoin meselesi, garar, bey’ul ma’dûm, kumar, miras ve akit teorisi çerçevesinde değerlendirilerek okuyucuda bir kapının aralanması hedeflenmektedir. Konunun nihai hükmü ise ilgili kurumlar ve fıkıh meclisleri tarafından verilmelidir. Nihayetinde bu çalışma konunun belirli yönleri etrafında şekillenmiş ve sübjektif bakışı açısı potansiyeli taşıyabilmektedir. Kapsamlı bir değerlendirme ve objektif bir nihai karar ancak kurumsal yapılar tarafından gerçekleştirilecek kolektif çalışmalar neticesinde şekillenecektir
Borcun kaynaklarından biri olan sözleşmelerin temelinde tarafların sözleşme yapmak konusunda iradelerini açıklamaları ve bu iradelerin birbiri ile uyuşması yatar. Sözleşmesel yükümlülüklerin sözleşmelerde düzenlenen şekilde yerine getirilmesi önemlidir. Bu nokta, taraflarının iradelerine tabi olup ve birbirlerine yönelik karşılıklı güvenlerine dayanır. Sözleşmelerin gereği gibi ifası, dayanağı ve kaynağı bakımından hassas, zayıf ve kırılgandır. Zira, taraflar her zaman birbirlerinin iradelerini tam ve doğru şekilde anlayamayabilir. Yine böylesine akitlerde taraflar, aradan geçen zamanın veya değişen şartların etkisiyle yahut ortada bunun için zorlayıcı bir sebep yokken bile sözleşmeye yansıyan iradesine konu taahhüdünü tam veya zamanında yerine getirmekten kaçınabilir. Güven esasına dayanan sözleşmelerin ifası itimat asimetrisi riskine ve taraf iradesinin zaaflarına tabidir. Teknoloji, güven ve sözleşmelerin ifa edilmesine dair bu risklerin giderilmesine çözüm getirebilir mi? İşte bu soru, Bitcoin ile ortaya çıkan Blokzincir teknolojisini pek çok yönden daha ileri taşıyan Ethereum ile birlikte daha fazla tartışılır, merak edilir hale gelmiştir. Ethereum ile beraber tekrar hatırlanan ve Blokzincir teknolojisi ile yeniden yorumlanan akıllı sözleşme kavramı mezkur sözleşmenin, taraflarının karşılıklı, subjektif güvenine mahkum edilmeden, kendi kendini ifa edebilmesinin yeniden tartışılmasına ve heyecanla karşılanmasına yol açmıştır. Bu makalede, Ethereum üzerinde geliştirilebilen ve uygulanabilen akıllı sözleşmelerin ne anlama geldiği, kendi kendini nasıl ifa edebildiği, gelecekteki teknoloji ve hukuk işbirliğine dair hangi etkileşimleri yarattığı ve bunların hukuki sonuçlarına incelenmektedir.
Çalışmamızın konusu kripto paralara el konulması ve kripto paraların müsadere edilmesi oluşturmaktadır. Kripto paraların müsadere edilmesi oluşturmaktadır. Kripto paralar merkezi bir otorite tarafından denetlenmediğinden şüpheli faaliyetlerin tespiti, kullanıcıların kimliğinin belirlenmesi ve işlem kayıtlarının elde edilmesi adli ve idari makamların işlerini zorlaştırırken, suç teşkil eden fiilleri işleyen kişilere bu ödeme şekli ve transfer metodu cazip gelmektedir.
Kripto paralar ekonomi ve finans dünyasında etkili bir rol oynamaya başladığından beri bu varlıklarla işlem yapan kişi ve kuruluşların ekonomik değeri haiz bu varlıkları koruması zorlaşmıştır. Merkezi bir otoriteye bağlı olmayan kripto paraların avantajları olduğu gibi dezavantajları da vardır. Kripto para birimleri normal bir banka kartı veya kredi kartı ile aynı yasal korumaya sahip olmadığından bu sistemin güvenlik zafiyetlerini bilen kötü niyetli kişiler teknolojinin yardımıyla kripto para dolandırıcılığı yapabilmektedir. Kripto para birimlerinin kendine özgü bir varlık değerinin bulunması ve uçtan uca şifreleme yöntemi ile aracı olmaksızın transfer edilebilme imkanı, kişilere önemli avantajlar sağlarken sanal para arzlarıyla, fidye yazılımlarla, phishing tuzakları ile ponzi şeması yöntemi veya internet ve sosyal medya reklamları ile kripto para dolandırıcılığı işlenebilmektedir. Çalışmamızda kripto para dolandırıcılığı suçuyla nasıl mücadele edileceği ve mevcut düzenlemelerle mukayese edildiğinde sanal ortamda icra edilen fiillerin hangi suçlara sebebiyet vereceği tartışılarak kripto para dolandırıcılığının ne şekilde işlendiği ve bu konuda nelere dikkat edilmesi gerektiği üzerinde durulacaktır.
Blok zincir (Blockchain) teknolojisinin bir ürünü olarak ortaya çıkan Bitcoin ve türevi kripto paralar son on yılın en önemli ekonomik yeniliğidir. Bitcoin, eşler arası veri paylaşım ağını (Peer-to-Peer) temel alan, merkezi bir otorite tarafından kontrol edilmeyen (decentralized), kamuya açık hesap kaydı tutma özelliğine sahip (PublicLedger), temelde online ödeme yapmayı sağlayan sanal bir para birimidir. Bitcoin, kripto paraların ekonomik olarak tanınmasında temel teşkil etmiştir. Bununla birlikte günümüzde genel veya özel fonksiyonlu pek çok Bitcoin türevi (Altcoin) kripto para birimi geliştirilmiştir. Kripto paralar her geçen gün daha fazla sayıda ticari işlemde kullanılmaya başlanmıştır. Kripto paralarla yapılan işlemlerin nasıl muhasebeleştirileceğine ilişkin henüz belirgin bir düzenleme bulunmaması farklı yaklaşımları da beraberinde getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, mevcut yaklaşımlar ışığında kripto paraların nasıl muhasebeleştirilebileceğini tartışmaktır.<br>
Bitcoin ilk merkezi olmayan, eşler arası ve en çok bilenen kripto paradır. Kripto paralar bir çeşit dijital paralar olup sanal para olarak da adlandırılır. Bitcoin 2009 da kullanılmaya başlandı ve bu tarihten itibaren büyük bir ilgi gördü. Geliştiriciler ve kullanıcılar tarafından büyük yatırımlar ve büyük katkılar sağlandı. Paranın yönetilmesi için bir merkeze bağlı olan günümüzde kullanılan paraya alternatif olarak kullanıma sunuldu. Fakat bu süre zarfında Bitcoin birçok problemle karşılaştı. Bunlara rağmen yaklaşık yedi senede çok büyük bir pazara sahip oldu. Bitcoin'in başarılı çıkışından sonra farklı amaçlara hizmet eden bir çok alternatif kripto para geliştirildi. Geliştiriciler Bitcoin'in bir çok farklı versiyonlarını geliştirdi. Bunlardan bazıları, Litecoin gibi Bitcoin'in kaynak kodunu kullanarak geliştirildi. Bazı kripto paralar Zcash, Ripple, Peercoin Bitcoin'in mahremiyet, ölçeklenebilirlik, enerji tüketimi gibi farklı eksikliklerinin üstesinden gelmek için geliştirildi. Bazıları ise, Ethereum, Namecoin, Colored Coin gibi, blockchain denen herkese açık kayıt sistemi fikrini kullanarak yenilikçi fikirler getirdi. Her geçen gün yeni kripto paralar kullanıma hazır hala getiriliyor ve bu teknoloji gelecekte şu anda kullanılan paranın yerini alacağı tahmin ediliyor. Bu tezde, Bitcoin ve alternatif kripto paralar tartışıldı ve mahremiyet, ölçeklenebilirlik, ticari işlem değiştirilebilirliği ve şu ana kadar maruz kaldıkları, savunmasız oldukları ataklar açısından karşılaştırıldılar. Gelecekteki durumları tartışılarak, gelecekte yapılacak işlerin planı yapılarak bu çalışma tamamlanmış oldu.