Kripto paralar herhangi bir geleneksel ekonomik anlayışla değerlendirme olanağına sahip olunmayan ve giderek yaygınlaşan para birimleridir. Dolayısıyla, bu çalışma başladığı tarih itibariyle en yüksek piyasa değerine sahip kripto ERC-20 (ERC, “Ethereum Request for Comments”) standartlarına uygun bir şekilde üretilmiş olan 5 tane kripto para arasında Nedensellik ilişkisi olup olmadığını araştırmaktadır. Çalışma kullanılan tokenler: DAI Token (DAI), SHIBA Inu (SHIBA), Tether USDt (TETHER), Uniswap (UNI) ve USD Coin (USDC)’dir. Çalışma VAR (Vektör Otoregresif) model kullanmaktadır ve buna dayalı olarak Granger Nedensellik, Etki-Tepki ve Varyans Ayrıştırması analizleri yapmaktadır. Çalışmada 01.10.2021-05.02.2024 dönemini kapsamakta olup ve serilerin günlük getirileri kullanılmaktadır. Bu bağlamda 10 tane model tahmin edilmekte olup, 4’ünde herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilmezken 3’ünde tek yönlü ve 3’ünle çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmektedir. Etki-tepki analizleri, genelde bir kripto paraların kendinde meydana gelen şoklara duyarlığı olduğunu ve diğerinde meydana gelen şoklara duyarlı olmadığını göstermekle beraber (10 modelin 5’nde durum böyledir.), karşılıklı ve tek yönlü etkilerden söz edilebilir. Etki-tepki analizlerinin en çarpıcı sonucu USDC meydana gelen şoklar TETHER üzerinde oldukça uzun-dönem etkili olmaktadır. Varyans ayrıştırması sonuçlarının en çarpıcısı, DAI’nin USDC üzerindeki varyasyonun ana belirleyicisi olması ve bu etkinin tüm dönemler itibariyle yaklaşık olarak %70 civarı olduğu ifade edilebilir. USDC’de meydana gelen varyasyonun 3’de 2’sinden biraz fazlası DAI’de meydana gelen varyasyon kaynaklıdır. Bir diğer çarpıcı bulgu bu bağlamda Buna karşılık TETHER’deki varyasyon, DAI’nin USDC üzerinde yaptığı etki kadar büyük olmasa bile oldukça yüksek miktarda USDC varyasyonu açıklamaktadır. Bu etki 1. dönemde en yüksek seviyesinde olup (yaklaşık %39.5 iken) 4. dönemden sonra %35.3 civarında stabil bir hâl almaktadır.
Araştırmanın amacı Bitcoin fiyatları ile BİST100 endeksi, Altın Ons fiyatları, S&P500 endeksi, Brent Petrol fiyatları ve Dolar endeksi arasındaki nedensellik ilişkisi araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda 07.01.2018-12.05.2024 dönemi için haftalık veri seti kullanılmıştır. Hatemi-J(2012) asimetrik nedensellik testiyle analiz yapılmıştır. Sonuçlar; Bitcoin fiyatları ile BİST100 endeksi arasından tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu; Altın Ons fiyatları, S&P500 endeksi, Dolar endeksi ve Brent petrol fiyatları arasında iki yönlü nedensellik ilişkisinin olduğu gözlemlenmiştir. Bu sonuçlara göre Bitcoin fiyatlarında meydana gelen negatif veya pozitif bir şok değişkenlerin negatif veya pozitif şoklarını etkilediğini gösterirken; Değişkenlerde meydana gelen negatif veya pozitif bir şok Bitcoin fiyatlarındaki negatif veya pozitif şoklarını da etkilemektedir. Buna göre Bitcoin yatırımcılarının homojen bir yapıya sahip olmadığı gözlemlenmiştir. Buna göre BİST100 endeksi, Altın Ons fiyatları, S&P500 endeksi, Brent petrol fiyatları ve Dolar endeksi yatırımcıları azalan veya artan Bitcoin fiyatları karşısında farklı bir pozisyon alabilmektedir. Sonuç olarak BİST100 endeksi, Altın Ons fiyatları, S&P500 endeksi, Brent petrol fiyatları ve Dolar endeksi yatırımcılarının Bitcoin fiyatlarına karşı oldukça duyarlı bir pozisyon aldıkları sonucuna varılmıştır.
ÖZET Çalışmanın temel amacı, her geçen gün artan işlem hacimleri nedeniyle kripto varlıklar konusunun ele alınarak; kripto varlık kavramı, doğuş amacı, düzenlenmesinin gerekliliği, kripto varlıkların gelecek beklentileri üzerinde durularak, Türkiye ve bazı ülkelerin özellikle Avrupa Birliği ülkelerinin kripto varlıklar hakkındaki görüşlerine yer verilmesidir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümün teorik bir yapı olması amacıyla, birinci bölümde; geçmişten günümüze gelene kadar paranın uğramış olduğu değişikliklere yer verilerek, paranın tarihi, işlevleri ve sınıflandırılması üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde; kripto para kavramı, tarihsel gelişimi, genel özellikleri ile birlikte kripto paraların altında yatan blok zincir teknolojisine yer verilerek, Türkiye ve diğer bazı ülkelerin kripto varlıklara olan bakış açıları incelenmiştir. Çalışmanın son bölümü olan üçüncü bölümde, kripto paralara karşı Avrupa Birliği’nin yaklaşımı üzerinde durulmuş olup, kripto paraların AB’ndeki gelişim süreci ve bazı AB üye devletlerinin kripto varlıklara yönelik bakış açıları anlatılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümde ise, elde etmiş olduğum bilgiler doğrultusunda kripto varlıklar hakkında değerlendirme yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur. <strong>Anahtar Kelimeler: </strong>Para, Kripto Para, Bitcoin, Ethereum, Blok zincir Teknolojisi, Kripto Para Borsaları, Kripto Para Madenciliği, Avrupa Birliği.
In the last two decades, educational policy makers and educational leaders have reemphasized the importance of decentralization in education and its critical role in democratization of education and society. Leading scholars in the field state that educational decentralization is a complex process that deals with different dimensions of educational reform efforts and changes about policy making, finance, curriculum and administration of local schools in education. The purpose of this study was to examine the literature concerning decentralization and democratization efforts in education to provide a brief guidelines for government officials, educational policy makers and those who are intended to lead Turkish education and public schools for the twenty first century.