Νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες μέσω κρυπτοστοιχείων

Abstract

Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η διερεύνηση του φαινομένου της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες μέσω της χρήσης κρυπτοστοιχείων. Αρχικά, ορίστηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν τα κρυπτοστοιχεία και αναλύθηκε ο τρόπος λειτουργίας τους με τη χρήση της τεχνολογίας του κατανεμημένου καθολικού. Στη συνέχεια, μέσα από την ανασκόπηση της εξέλιξης του φαινομένου της νομιμοποίησης παράνομων εσόδων, φτάνοντας στους σύγχρονους τρόπους εφαρμογής του, αναδείχθηκαν τα πλεονεκτήματα που παρέχει η χρήση κρυπτοστοιχείων στο πλαίσιο εγκληματικών πρακτικών νομιμοποίησης. Ακολούθως, αναλύθηκαν, συστηματικά οι κύριες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη νομιμοποίηση παράνομων εσόδων μέσω κρυπτοστοιχείων. Παρουσιάστηκαν πρακτικές που αξιοποιούν τόσο κεντρικά όσο και αποκεντρωμένα συστήματα, από μη αδειοδοτημένα κεντρικά έως αποκεντρωμένα ανταλλακτήρια, πλατφόρμες P2P και OTC μεσίτες, σε συνδυασμό με υπηρεσίες ανάμειξης, παρένθετα πρόσωπα (“money mules”) και τη μέθοδο μεταπήδησης σε άλλο blockchain (“chain hopping”). Ειδική αναφορά έγινε στα πορτοφόλια ιδιωτικότητας (privacy wallets), στα ιδιωτικά νομίσματα (privacy coins), στα σταθερά κρυπτονομίσματα (stablecoins) και στις μη εναλλάξιμες μάρκες (non fungible tokens/NFTs). Στο ίδιο πλαίσιο, επεξηγήθηκε η αξιοποίηση των αυτόματων μηχανημάτων ανάληψης κρυπτοστοιχείων (crypto-ATMs) και προπληρωμένων καρτών, τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα ταχείας μετατροπής κρυπτοστοιχείων σε παραστατικά νομίσματα και αντιστρόφως. Παρουσιάστηκαν, επίσης, νεότερες, αναδυόμενες τεχνικές, ενδεικτικές της συνεχούς προσαρμογής των εγκληματικών μεθόδων στις τεχνολογικές εξελίξεις. Εξετάστηκε το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, και αναλύθηκαν οι πρόσφατες κανονιστικές εξελίξεις, ήτοι ο Κανονισμός MiCA (ΕΕ 2023/1114) και η ευρωπαϊκή δέσμη νομοθετημάτων, γνωστή ως “AML Package”. Στο εθνικό επίπεδο παρουσιάστηκε ο Ν. 5193/2025, ο οποίος θεσπίστηκε με στόχο τη λήψη των αναγκαίων εθνικών μέτρων για την ορθή και ενιαία εφαρμογή των ανωτέρω ευρωπαϊκών πράξεων. Η εργασία κατέδειξε ότι, παρά τον επαναστατικό χαρακτήρα των κρυπτοστοιχείων ως τεχνολογικού εργαλείου και τις πολλαπλές εφαρμογές τους, αυτά δύνανται ταυτόχρονα να χρησιμοποιηθούν ως μέσο νομιμοποίησης παράνομων εσόδων. Η ταχύτητα της τεχνολογικής προόδου, σε συνδυασμό με την καθυστέρηση προσαρμογής του νομοθετικού πλαισίου, αποτελούν κρίσιμες σύγχρονες προκλήσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου.