Odwrócenie ciężaru dowodu w przedmiocie odebrania mienia uzyskanego z przestępstwa w ujęciu prawnoporównawczym i międzynarodowym

Abstract

Jak dowodzą powyższe rozważania prawnoporównawcze, art. 45 § 2-3 p.k.k. ma być nieznanym jak dotąd, ani w systemie Common law, ani tym bardziej w systemie Statute law, uregulowaniem w zakresie tzw. odwrócenia ciężaru dowodu w przedmiocie odebrania mienia przestępcy. Co więcej, owe przepisy stawiają pod znakiem zapytania istnienie niektórych uniwersalnych wartości, do których z pewnością należy m.in. zasada domniemania niewinności wyrażona w art. 6 ust. 2 EKPC. Niemiecka koncepcja, choć jest niewątpliwie najbardziej zgodna z podstawowymi zasadami prawa w porównaniu z przedstawionymi rozwiązaniami, to raczej nie jest adekwatna do nowych wyzwań walki z przestępczością w dobie globalizacji. Szwajcarskie i austriackie rozwiązanie idzie dalej. Chodzi tu o art. 53 cyf. 3 s.k.k. oraz § 20b ust. 1 a.k.k. Mimo wszystko napotyka poważne trudności ustalenie, Że dane mienie jest w ,,dyspozycji" organizacji przestępczych. Nawet amerykańska koncepcja criminal for feiture, która opowiada się za pewnym ułatwieniem dowodowym w 21 U.S.C. § 853(d), nie przewiduje tzw. odwrócenia ciężaru dowodu w zakresie omawianej problematyki. Art. 5 ust. 7 Konwencji Wiedeńskiej, podobnie jak art. 12 ust. 7 konwencji z 2000 r., przewiduje możliwość tzw. odwrócenia ciężaru dowodu w przedmiocie przepadku mienia. Należy jednak zauważyć, iż owe postanowienia umów międzynarodowych z jednej strony wiążą strony jedynie względnie, tj. dają pewną możliwość, natomiast nie rodzą żadnego obowiązku. z drugiej strony wymagają zaś uwzględnienia podstaw porządków prawnych stron konwencji. Nie wydaje się, by odegrały one większą rolę zarówno w systemie common law, jak i w systemie statute law. O ile w pierwszym systemie prawa poruszana problematyka zakorzeniła się na stałe dużo wcześniej wyłącznie w civil law, o tyle w drugim _ jest ona w swojej czystej formie nie do przyjęcia. As evidenced by the above comparative legal considerations, Article 45 § 2-3 of the Polish Penal Code is intended to be a hitherto unknown, neither in the Common Law system nor even less in the Statute law system, regulation of the so-called reversal of the burden of proof on the subject of the seizure of the offender's property. Moreover, these provisions call into question the existence of certain universal values, which certainly include the principle of the presumption of innocence as expressed in Article 6(2) of the European Convention on Human Rights. The German concept, while undoubtedly the most in line with the basic principles of law compared to the solutions presented, is unlikely to be adequate for the new challenges of fighting crime in the age of globalisation. The Swiss and Austrian solution goes further. This is about Article 53 (3) of the Swiss Penal Code and Article 20b(1) of the Austrian Penal Code Nevertheless, it is very difficult to establish that the property in question is at the “disposal” of criminal organisations. Even the US concept of criminal forfeiture, which advocates some evidentiary relief in 21 U.S.C. § 853(d), does not provide for the so-called reversal of the burden of proof with regard to the issue at stake. Article 5(7) of the Vienna Convention, like Article 12(7) of the 2000 Convention, provides for the possibility of a so-called reversal of the burden of proof on the subject of asset forfeiture. However, it should be noted that these provisions of international agreements, on the one hand, bind the parties only relatively, i.e. they provide a certain possibility, but do not create any obligation. On the other hand, they require that the basis of the legal orders of the parties to the convention be taken into account. They do not appear to have played a major role in either the common law or the statute law systems. While in the first system of law the issue raised took permanent root much earlier in civil law alone, in the second it is unacceptable in its pure form.